Hygroscopische zouten in de muur herkennen en behandelen

Wat zijn hygroscopische zouten?

Hygroscopische zouten worden in de volksmond muurzouten genoemd. Het gaat vooral om chloriden en nitraten, die van nature in de bodem voorkomen. Ze zitten dus niet alleen in het grondwater, maar kunnen ook met omgevingsvocht zoals regen worden meegevoerd. Het kenmerkende aan deze zouten in de muur is dat ze vocht aantrekken en vasthouden.

Problemen ontstaan wanneer de zouten rechtstreeks in contact komen met het voeg- en metselwerk van uw muren. Dat gebeurt vooral wanneer de vochtwerende laag in de muur, de zogenaamde waterkering, niet goed werkt of ontbreekt. Die laag wordt op grondniveau in het metselwerk aangebracht en moet verhinderen dat grondvocht omhoog in de muur trekt. Werkt die barriere niet meer naar behoren, dan dringt vocht door in het metselwerk en zetten de opgeloste zouten zich af. Dit verschijnsel hangt daarom meestal samen met opstijgend of optrekkend vocht, en soms met doorslaand vocht of condensvocht.

Hoe herkent u hygroscopische zouten?

In het begin merkt u vaak weinig. Zolang de muur nog niet voldoende met zout vocht verzadigd is, blijft de aanslag uit. Meestal zijn er dan al andere aanwijzingen van een vochtprobleem, zoals vochtkringen, een muffe geur of loskomend pleisterwerk.

Zodra de stenen genoeg chloriden en nitraten hebben opgenomen, vormt zich zoutuitbloei: een witte, kristallijne aanslag op de muur of gevel. Verwar die niet met witte schimmel of met salpeter, want die lijken er sterk op maar vragen een andere beoordeling.

Waar de aanslag verschijnt, geeft een hint over de oorzaak:

• zit het zout onderaan de muur, dan wijst dat vaak op opstijgend vocht;
• zit het hoger op de muur, dan kan condensatievocht of doorslaand vocht in het spel zijn;
• verspreidt de aanslag zich min of meer over de hele muur, dan kan bouwvocht een rol spelen.

Zouten in een binnenmuur of buitenmuur?

Muurzouten kunnen zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant van een muur opduiken, en de plaats vertelt iets over de oorzaak. Op een binnenmuur tonen de zouten zich meestal als een witte sluier onder het behang of de verf, vaak onderaan de wand waar opstijgend vocht het hoogst komt. Op een buitenmuur of gevel ziet u de aanslag eerder als uitbloei op de baksteen of in de voegen, waar vocht naar buiten verdampt.

De aanpak verschilt naargelang het soort vocht achter de zouten zit. Daarom is het zinvol om de binnen- en buitenzijde samen te beoordelen in plaats van enkel de zichtbare aanslag te bekijken.

Waarom zijn muurzouten een hardnekkig probleem?

De aanslag op zich is geen ramp: het zout valt meestal vlot van de muur te borstelen. Het echte probleem zit dieper. Omdat de zouten vocht aantrekken, halen ze voortdurend extra vocht naar het metselwerk. Dat vocht zorgt op zijn beurt voor nieuwe zoutafzettingen, en zo komt u in een vicieuze cirkel terecht waarbij het probleem zichzelf in stand houdt.

Blijft het vocht aanwezig, dan blijft het ook niet bij een esthetisch ongemak. Op den duur volgen vochtplekken, schimmels en zwammen, afbladderend behang en verf en soms ongedierte. Dat tast niet alleen uw woning aan, maar kan ook uw gezondheid belasten.

Kunt u hygroscopische zouten zelf verwijderen?

U kunt de zichtbare aanslag zelf van de muur borstelen of droog afnemen. Dat geeft tijdelijk een schoner resultaat, maar het verwijdert de oorzaak niet. Zolang de muur vocht blijft opnemen, trekken de achtergebleven zouten opnieuw vocht aan en keert de aanslag terug.

Online en in doe-het-zelfzaken vindt u allerlei middelen, van een product tegen zouten in de muur tot oplossingen om de zouten te neutraliseren. Zulke producten kunnen het oppervlak tijdelijk opfrissen, maar ze stoppen de onderliggende vochtstroom niet. Wie alleen het symptoom aanpakt, blijft dweilen met de kraan open. Een blijvende oplossing begint daarom bij het vocht zelf, niet bij de zoutkristallen op het oppervlak.

Hoe worden hygroscopische zouten duurzaam behandeld?

Een blijvende behandeling begint bij de oorzaak: het vocht dat de zouten naar het oppervlak brengt. Pas wanneer dat vocht onder controle is, kan ook de zoutproblematiek duurzaam worden aangepakt.

Omdat een witte aanslag op verschillende oorzaken kan wijzen, is het verstandig om de situatie te laten beoordelen door een erkende vochtspecialist. Die stelt vast om welk soort vocht het gaat, controleert de toestand van de waterkering en bepaalt welke aanpak nodig is. Gaat het om opstijgend vocht, dan is het herstellen van de vochtkering de kern van de oplossing. Een veelgebruikte techniek is het injecteren van de muren, waarbij een waterafstotend middel (bijvoorbeeld op basis van waterglas) in het metselwerk wordt gebracht om een nieuwe horizontale barriere te vormen. Na zo'n behandeling worden de met zout verzadigde pleisterlagen vaak verwijderd en vervangen door een aangepaste, zoutbestendige afwerking, zodat de muur kan drogen zonder dat de aanslag terugkeert.

Twijfelt u over wat u ziet, dan kunt u vrijblijvend een gratis vochtdiagnose aanvragen.

Hygroscopische zouten voorkomen

Volledig voorkomen kunt u muurzouten niet, want de zouten zitten van nature in de bodem en bouwmaterialen. Wel kunt u het risico op zoutuitbloei beperken door vocht geen kans te geven. Een goed werkende waterkering, gezonde voegen en een gevel die regen vlot afvoert, houden de muur droger. Daarnaast helpt voldoende verluchting om de luchtvochtigheid binnen laag te houden, zodat zouten minder vocht kunnen aantrekken.

Merkt u vroege signalen zoals vochtkringen of een eerste lichte aanslag, laat de oorzaak dan tijdig onderzoeken. Hoe sneller het onderliggende vocht wordt aangepakt, hoe kleiner de kans dat de zouten zich blijvend in het metselwerk afzetten.